या पुरस्कारांमधून एकच संदेश अधोरेखित झाला— सह्याद्रीसाठी केलेले प्रत्येक सकारात्मक आणि प्रामाणिक काम महत्त्वाचे आहे. ज्ञान, अनुभव आणि प्रेरणेचा महापूर दुसऱ्या संमेलनाची सर्वांत मोठी वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यातील समृद्ध ज्ञानसत्रे. सह्याद्री, गड-किल्ले, इतिहास, ट्रेकिंग, गिर्यारोहण, सुरक्षितता, छायाचित्रण, मोहिमांचे नियोजन आणि हिमालयीन अनुभव अशा विविध विषयांनी संमेलनाचे व्यासपीठ समृद्ध झाले. “किल्ला कसा बघावा?” श्री. संदीप परांजपे किल्ला केवळ पाहायचा नसतो; तो समजून घ्यायचा असतो. किल्ल्याचा इतिहास, वास्तुरचना, भौगोलिक संदर्भ आणि त्यामागची दृष्टी यांचा अभ्यास करताना आवश्यक असणारी निरीक्षणशक्ती आणि अभ्यासाची दिशा श्री. संदीप परांजपे यांनी उलगडून सांगितली.

“प्रतापगडाचा प्रताप – जावळीचे अंतरंग” डॉ. अमर आडके प्रतापगड आणि जावळीचा इतिहास उलगडताना सह्याद्रीच्या राजकीय, ऐतिहासिक आणि भौगोलिक महत्त्वाचा वेध घेणारे हे सत्र अत्यंत प्रभावी ठरले. इतिहास केवळ पुस्तकात नसतो; तो डोंगराच्या प्रत्येक कड्यावर आणि वाटेवर जिवंत असतो, याची अनुभूती या सत्रातून मिळाली. “ट्रेकर कसा असावा?” डॉ. प्रीती पटेल एक चांगला ट्रेकर म्हणजे फक्त डोंगर चढणारा माणूस नव्हे. शारीरिक क्षमता, मानसिक तयारी, योग्य नियोजन, शिस्त आणि सुरक्षिततेची जाणीव या सर्वांचा समतोल असणे आवश्यक आहे. या सर्व पैलूंवर डॉ. प्रीती पटेल यांनी मार्गदर्शन केले. गिर्यारोहणातील सुरक्षितता पुष्कराज आपटे साहसाला सुरक्षिततेची जोड नसेल तर भटकंती अपूर्ण आहे.

गिर्यारोहणातील संभाव्य धोके, तयारी आणि सुरक्षिततेचे महत्त्व या विषयावर पुष्कराज आपटे यांनी मार्गदर्शन केले. छायाचित्रणातून दिसलेला सह्याद्री बैजू पाटील — मुलाखत व स्लाइड शो आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे वाइल्डलाईफ छायाचित्रकार बैजू पाटील यांच्या मुलाखतीने आणि स्लाइड शोने सह्याद्रीच्या दृश्यकलेचा एक वेगळाच पैलू उलगडला. निसर्ग पाहण्यापेक्षा तो ‘कसा पाहायचा’ आणि कॅमेऱ्यातून त्याची कथा कशी सांगायची, याचा प्रेरणादायी अनुभव या सत्रातून मिळाला. मोहिमांचे नियोजन वसंत लिमये एखादी मोहीम यशस्वी होण्यासाठी केवळ शारीरिक क्षमता पुरेशी नसते. नियोजन, व्यवस्थापन, संसाधने, वेळ, टीम आणि संभाव्य अडचणी यांचा विचार कसा करायचा, याची सूक्ष्म माहिती वसंत लिमये यांनी दिली.

वाढते गिर्यारोहण आणि सुरक्षितता भूषण हर्षे गिर्यारोहण आणि ट्रेकिंगची वाढती लोकप्रियता ही स्वागतार्ह बाब असली तरी त्यासोबत सुरक्षिततेची जबाबदारीही वाढते. या महत्त्वाच्या विषयावर भूषण हर्षे यांनी मार्गदर्शन केले. “Safety First” — पॅनेल चर्चा शंतनू पंडित शिरीष सहस्रबुद्धे डॉ. हितेंद्र महाजन या तज्ज्ञांच्या सहभागातून झालेल्या “Safety First” पॅनेल चर्चेत गिर्यारोहण आणि ट्रेकिंगमधील सुरक्षिततेच्या विविध पैलूंवर सखोल चर्चा झाली. साहस करताना जोखीम समजून घेणे आणि योग्य तयारी करणे हीच खरी सुरक्षित भटकंती, हा संदेश या चर्चेतून प्रभावीपणे समोर आला. हिमालयातील अनुभव जितेंद्र गवारे सह्याद्रीच्या वाटांवरून हिमालयाच्या उंच शिखरांपर्यंतचा प्रवास म्हणजे प्रत्येक गिर्यारोहकासाठी प्रेरणेचा विषय. एव्हरेस्टपासून अन्नपूर्णापर्यंतच्या अनुभवांचा जितेंद्र गवारे यांनी घेतलेला वेध सभागृहातील प्रत्येक साहसप्रेमीसाठी प्रेरणादायी ठरला.

दुसऱ्या वर्षाची खरी कमाई… दोन दिवस संपले. कार्यक्रम संपले. व्याख्याने संपली. पुरस्कार सोहळा संपला. स्टॉल्स आणि प्रदर्शनही आवरले गेले. पण मागे राहिला तो— ज्ञानाचा ठेवा, नव्या ओळखींचा आनंद, मैत्रीची वीण, सह्याद्रीची ओढ आणि पुन्हा भेटण्याची आतुरता. दुसऱ्या वर्षी सह्याद्री मित्र संमेलनाने हे सिद्ध केले की, हे केवळ एक वार्षिक आयोजन नाही. ही आहे सह्याद्रीत भटकणाऱ्या माणसांना जोडणारी एक चळवळ. पहिल्या वर्षी पेरलेले बीज दुसऱ्या वर्षी अधिक जोमाने रुजले होते. एका संमेलनातून वाढत गेलेलं एक स्वप्न… कै. अविनाश जोशी यांच्या स्मृतींना उजाळा देत सुरू झालेला हा प्रवास आता एका व्यापक विचाराकडे वाटचाल करू लागला होता. सह्याद्रीत भटकणाऱ्या प्रत्येकाला एक व्यासपीठ मिळावे. त्याच्या अनुभवाला किंमत मिळावी. त्याच्या कार्याचा सन्मान व्हावा. सह्याद्रीच्या इतिहासाचा आणि निसर्गाचा अभ्यास व्हावा. सुरक्षित भटकंतीचा संस्कार व्हावा. आणि सर्वांत महत्त्वाचं—सह्याद्रीशी असलेलं आपलं नातं अधिक घट्ट व्हावं. दुसऱ्या संमेलनाने या विचाराला आणखी बळ दिले. २९–३० जून २०२४ दोन दिवस… असंख्य अनुभव… अनेक प्रेरणादायी माणसं… आणि सह्याद्रीशी अधिक घट्ट झालेली नाळ! सह्याद्रीची ओढ, ज्ञानाचा झरा आणि सह्यमित्रत्वाचा सोहळा— यांचा अद्वितीय संगम म्हणजे सह्याद्री मित्र संमेलन — वर्ष दुसरे! *एकत्र येऊया… सह्याद्री जाणून घेऊया… आणि सह्याद्रीसाठी काहीतरी करूया!* २९–३० जून २०२४ — दुसरे पर्व. पुढची वाटचाल… सह्याद्रीच्या साक्षीने!